Η εικόνα στην πρώτη σελίδα του «ετήσιου τσεκ-απ» που κάνουν οι επιστήμονες στη Γη είναι αποκαρδιωτική. Δείχνει την βελόνα του δείκτη, με βάση τα αποτελέσματα στα όρια ασφαλείας να βρίσκεται λίγο πριν το όριο συναγερμού.
Η νέα ετήσια έκθεση Planetary Health Check, την οποία συνέταξαν περισσότεροι από 60 επιστήμονες από το Επιστημονικό Εργαστήριο Πλανητικών Ορίων του Ινστιτούτου του Πότσνταμ περιλαμβάνει μία δραματική προειδοποίηση για τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Σύμφωνα με την αξιολόγηση, από τις εννέα βασικές διεργασίες που εγγυώνται ένα ασφαλές και κατοικήσιμο περιβάλλον, οι επτά έχουν ήδη σπάσει τα όρια ασφαλείας, εξαιτίας της εντεινόμενης ανθρώπινης δραστηριότητας.
Ποια όρια έχουν παραβιαστεί
Η ανθρώπινη πίεση έχει σπρώξει στο «κόκκινο» κρίσιμους μηχανισμούς του πλανητικού συστήματος:
- Ρύπανση ατμόσφαιρας: Η συγκέντρωση CO₂ στην ατμόσφαιρα έφτασε τα 426 ppm (μέρη ανά εκατομμύριο), έναντι 280 ppm στην προανατολική εποχή.
- Μόλυνση των ωκεανών: Αποτελεί το νεότερο όριο που παραβιάστηκε, καθώς οι θάλασσες έχουν απορροφήσει το 30% των ανθρωπογενών εκπομπών CO₂, απειλώντας θαλάσσιους οργανισμούς (όπως κοράλλια και οστρακοειδή) και τις παράκτιες κοινωνίες.
- Βιοποικιλότητα και λειτουργία οικοσυστημάτων.
- Αλλαγή χρήσεων γης και διατάραξη των ισορροπιών.
- Διαθεσιμότητα γλυκού νερού.
- Κύκλοι αζώτου και φωσφόρου: Η αλόγιστη χρήση λιπασμάτων έχει εκτοξεύσει τις ροές αζώτου σε επίπεδα υπερδιπλάσια του ασφαλούς ορίου, ενώ ο φώσφορος αγγίζει το τριπλάσιο.
- Ανθρωπογενείς ρύποι: Ευρεία διασπορά πλαστικών, φυτοφαρμάκων και «παντοτινών χημικών» (PFAS).
Τα μόνα πεδία που παραμένουν επί του παρόντος εντός ορίων είναι το στρώμα του όζοντος και τα αιωρούμενα σωματίδια (αν και σε περιοχές όπως η Νότια Ασία η ατμοσφαιρική ρύπανση ξεπερνά τα τοπικά όρια).
Κορέστηκαν οι φυσικές «δεξαμενές» άνθρακα
Ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο της έκθεσης είναι η διαπίστωση ότι τα χερσαία οικοσυστήματα (δάση, εδάφη, φυτά) χάνουν την ικανότητά τους να απορροφούν το πλεονάζον διοξείδιο του άνθρακα. Αν και ιστορικά απορροφούσαν σχεδόν το μισό CO₂ που εκλυόταν, η απορρόφηση αυτή έχει παραμείνει στάσιμη από το 2000.
Η ξηρασία, οι υψηλές θερμοκρασίες, οι καταστροφικές πυρκαγιές και οι προσβολές από έντομα περιορίζουν την ανάπτυξη των δέντρων, αλλάζοντας τα κλιματικά μοντέλα.
Ακραία φαινόμενα
Η επιστημονική κοινότητα συνδέει την υπέρβαση των ορίων με την ραγδαία αύξηση των ακραίων φαινομένων παγκοσμίως, όπως οι φονικές πλημμύρες, οι καταστροφικοί τυφώνες και η εκτεταμένη λεύκανση των κοραλλιογενών υφάλων (που επηρέασε το 84% των υφάλων παγκοσμίως).