Μια ασυνήθιστη παλαιοντολογική ανακάλυψη έρχεται να ρίξει νέο φως στις διατροφικές συνήθειες των προϊστορικών πλασμάτων, ανατρέποντας την καθιερωμένη εικόνα που έχουμε για αυτά. Ενώ είναι ευρέως γνωστό ότι οι δεινόσαυροι είχαν ιδιαίτερα ποικίλη δίαιτα -από σαρκοφάγα θηρία που κυνηγούσαν ακόμη και άλλα μέλη του είδους τους μέχρι τεράστια φυτοφάγα-, οι καρποί και τα φρούτα θεωρούνταν μέχρι σήμερα ένα στοιχείο που ουσιαστικά απουσίαζε από το καθημερινό τους μενού.
Τα νέα απολιθώματα που εντόπισαν οι ερευνητές φέρνουν στο φως ένα πλάσμα με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Το ζώο, που είχε μέγεθος παρόμοιο με αυτό μιας σύγχρονης γαλοπούλας, διέθετε κεφάλι που θύμιζε έντονα παπαγάλο, καθώς δεν είχε δόντια αλλά ένα εξειδικευμένο ράμφος. Η ανατομία της γνάθου του μαρτυρά ότι είχε εξελιχθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να συνθλίβει και να καταναλώνει αποκλειστικά φρούτα και καρπούς με σκληρό περίβλημα.
Το εύρημα αυτό προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τον ρόλο που διαδραμάτιζαν ορισμένα είδη στη διασπορά των σπόρων και στην εξέλιξη της χλωρίδας εκείνης της εποχής. Η συνύπαρξη τέτοιων εξειδικευμένων ζώων με τα πρώιμα ανθοφόρα φυτά αποδεικνύει ότι οι οικολογικές σχέσεις στον πλανήτη ήταν πολύ πιο σύνθετες και προηγμένες από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα, συμπληρώνοντας ένα σημαντικό κενό στο εξελικτικό παζλ.
Ο πρώτος γνωστός καρποφάγος «κοτοδεινόσαυρος», που ονομάστηκε Infernogallus jamesi, έζησε πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια, κατά την κρητιδική περίοδο, στο λυκόφως της εποχής των δεινοσαύρων και το ράμφος και η σιαγόνα του έφεραν ενδείξεις ότι προτιμούσε μαλακή τροφή, όπως φρούτα. Είναι γνωστός από απολιθώματα που βρέθηκαν στη Μοντάνα και τη Βόρεια Ντακότα. Η ονομασία Infernogallus σημαίνει «όρνιθα της κόλασης», επειδή έμοιαζε με πουλί και τα απολιθώματα βρέθηκαν στον βραχώδη σχηματισμό Χελ Κρικ («Κοίτη της Κόλασης») που εκτείνεται στις Πολιτείες Μοντάνα, Γουαϊόμινγκ, Βόρεια και Νότια Ντακότα. Εκεί έχουν εντοπιστεί τα λείψανα κάποιων από τους διασημότερους δεινοσαύρους στον κόσμο.
Εκτιμάται ότι η «κολασμένη κότα» έτρωγε φρούτα και άλλα μαλακά φυτά στο τότε υποτροπικό παράκτιο οικοσύστημα των πλημμυρικών πεδιάδων, έναν βιότοπο που μοιραζόταν με κορυφαίους θηρευτές, όπως ο Τυραννόσαυρος αλλά και με άλλα φυτοφάγα, όπως ο Τρικεράτωψ και ο Αγκυλόσαυρος.
Ο Infernogallus είχε μήκος 1,5 μέτρο και ζύγιζε περίπου 11,3 κιλά. Αν και τα απολιθώματα -ένας σχεδόν πλήρης σκελετός και μεμονωμένα οστά από μια σιαγόνα και μια υπερώα- δεν αποκαλύπτουν αν είχε φτερά, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ήταν καλυμμένος με πούπουλα, βασιζόμενοι στα απολιθώματα στενών συγγενών του. Ανήκε στην οικογένεια των θηριόποδων, των κατά βάση σαρκοφάγων δεινοσαύρων που αποτελούν τους πρόγονους των σημερινών πουλιών.
«Αυτό μας δείχνει πόσο ευπροσάρμοστα ήταν τα θηριόποδα» σχολίασε ο παλαιοντολόγος Γκρεγκ Φάνστον του Πανεπιστημίου Στόνι Μπρουκ της Νέας Υόρκης, ο βασικός συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature Communications.
Τα φρούτα είναι οι αναπαραγωγικές δομές των αγγειόσπερμων ή ανθοφόρων φυτών. Τα αγγειόσπερα πρωτοεμφανίστηκαν λίγο νωρίτερα κατά την κρητιδική περίοδο, πριν από 130-140 εκατομμύρια χρόνια και κατέλαβαν εκτάσεις όπου προηγουμένως άκμαζαν τα γυμνόσπερμα, όπως είναι τα κωνοφόρα.
Η περίπτωση του Infernogallus δείχνει ότι κάποιοι δεινόσαυροι μπορεί να είχαν στενή οικολογική σχέση με τα ανθοφόρα φυτά. «Είχε προταθεί και στο παρελθόν ότι ορισμένοι δεινόσαυροι μπορεί να έτρωγαν φρούτα, όμως ποτέ δεν υπήρχαν αποδείξεις για αυτό», είπε ο συν-συγγραφέας της μελέτης, Τόμας Ντάτζον, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Βασιλικό Μουσείο του Οντάριο, στο Τορόντο.
«Η ανακάλυψη του Infernogallus δείχνει ότι η δίαιτα των δεινοσαύρων είχε πολύ μεγαλύτερη ποικιλία απ’ όσο νομίζαμε. Πριν από την ανακάλυψη αυτήν, υπήρχε κάποιο μυστήριο σε ό,τι αφορά την εξέλιξή τους. Η εμφάνιση των ανθοφόρων φυτών εισήγαγε μια ολοκαίνουρια πηγή τροφής που αναμφίβολα επηρέασε τα ζώα», πρόσθεσε.
Μεταξύ των φρούτων που ήταν διαθέσιμα για την «όρνιθα της κόλασης» ήταν διάφορα είδη μούρων και δρύπες, μια ευρεία κατηγορία που σήμερα περιλαμβάνει από τα ροδάκινα και τα κεράσια μέχρι τα μάνγκο και τις ελιές.
Ο Infernogallus παρουσίαζε μια σειρά από χαρακτηριστικά που υποδείκνυαν μια καρποφάγο διατροφή. Τα τρία σπουδαιότερα, ανέφερε ο Φάνστον, ήταν η διάρθρωση των μυών της γνάθου που του επέτρεπε να κάνει κινήσεις μάσησης μπροστά-πίσω, μια κινητή άρθρωση που επέτρεπε στη γνάθο να γλιστράει προς τα εμπρός και μια σειρά αυλακώσεις στο ράμφος που βοηθούσαν στην πολτοποίηση και τον τεμαχισμό των μαλακών φυτών. Τέτοιου είδους χαρακτηριστικά έχουν σήμερα διάφορα πτηνά, όπως ο παπαγάλος-γύπας που τρώει σύκα ή οι θαλάσσιες χελώνες που τρέφονται με θαλάσσια φύκη. Κανένα σημερινό ζώο όμως δεν διαθέτει και τα τρία χαρακτηριστικά, εξήγησε ο Φάνστον.
Ο Infernogallus δείχνει επίσης πόσο ευπροσάρμοστα είναι τα ράμφη σε σύγκριση με τα δόντια.
«Αν χάσετε τα δόντια σας και στη θέση τους αναπτύξετε ράμφος, η ποικιλία των διαθέσιμων τροφών αυξάνει εντυπωσιακά, αρκεί να έχετε τρόπο για να τα χωνέψετε», είπε ο Φάνστον.
Τα περισσότερα φυτοφάγα θηριόποδα χρησιμοποιούσαν γαστρόλιθους, δηλαδή κατάπιναν πέτρες για να αλέθουν την τροφή στο στομάχι τους, όμως ο Infernogallus και άλλα μέλη της οικογένειάς του μασούσαν το φαγητό τους.
Τα καρποφάγα ζώα παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο για την εξάπλωση των αγγειόσπερμων, αφού διασπείρουν τους σπόρους. «Τα θηλαστικά και τα πουλιά πιθανότατα έτρωγαν και αυτά φρούτα, όμως για αυτά ήταν μια λιγότερο σημαντική πηγή τροφής. Επίσης, κατά την κρητιδική περίοδο, τα θηλαστικά και τα πουλιά ήταν σχετικά μικρά και επομένως είναι απίθανο να διέσπειραν μεγάλους σπόρους ή σε μεγάλες αποστάσεις», εξήγησε ο Φάνστον.