Τα κουνούπια μπορούν να μάθουν να συνδέουν τη μυρωδιά του DEET –του πιο κοινού εντομοαπωθητικού– με την προοπτική ενός γεύματος, σε σημείο που να τσιμπούν περισσότερο όσους ψεκάζονται με αυτό, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε την Πέμπτη.
Ερευνητές κατάφεραν να «εκπαιδεύσουν» τα κουνούπια χρησιμοποιώντας μια μέθοδο παραπλήσια με εκείνη του διάσημου πειράματος του Παβλόφ, όπου σκυλιά έμαθαν να συνδέουν την άφιξη του φαγητού τους και να τους τρέχουν τα σάλια ακούγοντας τον ήχο ενός κουδουνιού.
Τα εργαστηριακά αποτελέσματα που προέκυψαν κάτω από «πολύ συγκεκριμένες συνθήκες» δεν αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα του DEET, τόνισε πάντως ο ομότιμος καθηγητής του Ινστιτούτου Βιολογίας των Εντόμων, στο Πανεπιστήμιο της Τουρ, Κλαούντιο Λαζάρι.
Η δραστική ουσία Ν,Ν-διαιθυλο-μετα-τολουαμίδιο, που αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1940, βοήθησε να σωθούν πολλές ζωές σε όλον τον κόσμο. Το DEET είναι «η απόλυτη αναφορά όσον αφορά τα απωθητικά, χρησιμοποιείται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την καταπολέμηση της μετάδοσης ασθενειών που προκαλούνται από κουνούπια», υπογράμμισε ο Λαζάρι, εκ των συγγραφέων της μελέτης που δημοσιεύεται στην επιστημονική επιθεώρηση Journal of Experimental Biology.
Ωσότο, εξήγησε, «χρειάζεται να αναπτύξουμε νέες ουσίες, πιο αποτελεσματικές, που να σέβονται περισσότερο το περιβάλλον, λιγότερο αλλεργιογόνες» και, επομένως, «να καταλάβουμε πώς ενεργούν τα απωθητικά στα έντομα».
Σύμφωνα με τον καθηγητή, «δεν ξέρουμε γιατί» αυτές οι δραστικές ουσίες είναι αποτελεσματικές στην απώθηση των κουνουπιών. Έχουν ίσως νευροτοξική επίδραση; Τα εμποδίζουν να εντοπίζουν τη μυρωδιά μας; Ή απλώς τα κάνουν να αισθάνονται άσχημα;
Στο πείραμά του, οι ερευνητές ακινητοποίησαν κουνούπια πίσω από ένα υφασμάτινο δίχτυ και κατόπιν τους έδωσαν ένα σακουλάκι με ζεστό αίμα πρόβατου, για να παρατηρήσουν με πόση προθυμία θα το τσιμπούσαν με την προβοσκίδα τους. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι τα κουνούπια (Aedes aegypti, ένα είδος που μεταδίδει τον δάγγειο, τον ζίκα, τον κίτρινο πυρετό και τον τσικουνγκούνια) ενδιαφέρθηκαν πολύ για το δωρεάν φαγητό. Όπως ήταν αναμενόμενο επίσης, όταν τα σακουλάκια διαβρέχονταν με DEET, τα κουνούπια απομακρύνονταν αηδιασμένα.
Σε δεύτερη φάση, η ομάδα τάιζε τα κουνούπια επί 20 δευτερόλεπτα με ζεστό αίμα, όμως κατά τα τελευταία 10 δευτερόλεπτα του γεύματος ψέκαζε DEET. Το πείραμα επαναλήφθηκε τρεις φορές και στη συνέχεια τα κουνούπια εκτέθηκαν μόνο στην οσμή του εντομοαπωθητικού. Και εκείνη τη φορά, το 60% προσπάθησε να «τσιμπήσει» το υφασμάτινο δίχτυ, χωρίς να υπάρχει πίσω του κανένα σακουλάκι με αίμα.
Η Αγειλέν Ναλί, μέλος της ομάδας, έδειξε τα χέρια της –το ένα καθαρό, το άλλο ψεκασμένο με DEET– στα «εκπαιδευμένα» κουνούπια, για να παρατηρήσει ποιο θα προτιμούσαν για το φαγητό τους. Και με έκπληξη τα είδε να ορμούν στο ψεκασμένο χέρι!
Οι ερευνητές έκαναν το ίδιο πείραμα αντικαθιστώντας το αίμα με ζάχαρη (τα κουνούπια τρέφονται και με νέκταρ) και τα αποτελέσματα ήταν τα ίδια.
«Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι η χημεία του μορίου που το καθιστά τοξικό για τα κουνούπια, αλλά η απώθηση προκαλείται από τον τρόπο με το κουνούπι ερμηνεύει την πληροφορία» εξήγησε ο Λαζάρι.
«Ο εγκέφαλος του κουνουπιού μπορεί να τροποποιήσει την αντίδρασή του, με βάση την εμπειρία του», εκτίμησε ο Κλεμάν Βινοζέρ, συν-συγγραφέας της μελέτης και βιοχημικός στο Virginia Tech.
Ο Λαζαρί εμφανίστηκε καθησυχαστικός: στο πείραμα, τα κουνούπια έμαθαν «σχετικά γρήγορα» να μην απωθούνται από το εντομοαπωθητικό, όμως στη φύση «θα απαιτούνταν πολύ ιδιαίτερες συνθήκες για να γίνει το ίδιο». Στον πραγματικό κόσμο είναι σημαντικό «να τηρούμε τις οδηγίες του κατασκευαστή επειδή το DEET είναι μια ουσία που μπορείτε να αγοράσετε, σε διάφορες συγκεντρώσεις, σε διαφορετικά απωθητικά και επομένως ο τρόπος χρήσης του μπορεί να ποικίλλει», συμβούλευσε.
Πηγές: ΑΜΠΕ, AFP