Επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης
Μια ανάλυση από επιστημονική ομάδα της Νότιας Κορέας υπαινίχθηκε ότι, αντί το Σύμπαν να συνεχίζει να διαστέλλεται, οι γαλαξίες θα μπορούσαν να έλκονται ξανά από τη βαρύτητα, καταλήγοντας σε αυτό που οι αστρονόμοι αποκαλούν «Μεγάλη Σύνθλιψη». Οι επιστήμονες που εμπλέκονται πιστεύουν ότι μπορεί να βρίσκονται στα πρόθυρα μιας από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις στην αστρονομία εδώ και μια γενιά. Άλλοι αστρονόμοι έχουν αμφισβητήσει αυτά τα ευρήματα, αλλά αυτοί οι επικριτές δεν μπόρεσαν να απορρίψουν εντελώς τους ισχυρισμούς της νοτιοκορεατικής ομάδας.
Τι είναι η σκοτεινή ενέργεια;
Οι αστρονόμοι προηγουμένως πίστευαν ότι η διαστολή του Σύμπαντος, η οποία ξεκίνησε με τη Μεγάλη Έκρηξη (Big Bang) πριν από περίπου 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια, θα έπρεπε να επιβραδύνεται σταδιακά λόγω της βαρύτητας. Στη συνέχεια, το 1998 ανακαλύφθηκαν στοιχεία για τη σκοτεινή ενέργεια ως μια δύναμη που επιταχύνει τη διαστολή του Σύμπαντος. Μελέτες πολύ φωτεινών εκρηκτικών αστρων που ονομάζονται σουπερνόβα έδειξαν ότι αντί να επιβραδύνονται, οι μακρινοί γαλαξίες στην πραγματικότητα επιταχύνονταν απομακρυνόμενοι ο ένας από τον άλλον.
Ορισμένες θεωρίες υποστήριζαν ότι αυτό το διαρκώς επιταχυνόμενο Σύμπαν θα μπορούσε τελικα να απλώσει τα αστρα τόσο μακριά το ένα από το άλλο που σχεδόν τίποτα δεν θα ήταν ορατό στον νυχτερινό ουρανό και το πιο συγκλονιστικό, θα μπορούσε τελικά να διαλύσει ακόμη και τα ίδια τα άτομα σε ένα «Μεγάλο Κατακερματισμό».
Η διαμάχη ξεκίνησε τον Μάρτιο με απροσδόκητα αποτελέσματα από ένα όργανο σε ένα τηλεσκόπιο στην έρημο της Αριζόνα που ονομάζεται Φασματοσκοπικό Όργανο Σκοτεινής Ενέργειας (Desi). Το Desi κατασκευάστηκε για να ανακαλύψει περισσότερα για τη σκοτεινή ενέργεια. Παρακολούθησε την επιτάχυνση εκατομμυρίων γαλαξιών με εξαιρετική λεπτομέρεια, αλλά οι αστρονόμοι δεν περίμεναν τα αποτελέσματα στα οποία κατέληξε.
Τα δεδομένα υπαινίσσονταν ότι η επιτάχυνση των γαλαξιών είχε αλλάξει με την πάροδο του χρόνου, κάτι που δεν συνάδει με την τυπική εικόνα, σύμφωνα με τον καθηγητή Ofer Lahav του University College του Λονδίνου, ο οποίος συμμετέχει στο πρότζεκτ Desi. «Τώρα, με αυτή την μεταβαλλόμενη σκοτεινή ενέργεια που ανεβαίνει και μετά κατεβαίνει, χρειαζόμαστε έναν νέο μηχανισμό. Και αυτό θα μπορούσε να είναι μια ανατροπή για ολόκληρη τη φυσική», λέει ο ίδιος.
Ο γαλαξίας
Στη συνέχεια, τον Νοέμβριο, η Βασιλική Αστρονομική Εταιρεία (RAS) δημοσίευσε έρευνα από μια νοτιοκορεατική ομάδα που φαίνεται να υποστηρίζει την άποψη ότι η παραδοξότητα της σκοτεινής ενέργειας είναι ακόμη πιο παράξενη.
Ο καθηγητής Young Wook Lee του Πανεπιστημίου Yonsei στη Σεούλ και η ομάδα του, επανήλθαν στο είδος των δεδομένων των σουπερνόβα που αποκάλυψαν για πρώτη φορά τη σκοτεινή ενέργεια πριν από 27 χρόνια. Αντί να αντιμετωπίσουν αυτές τις αστρικές εκρήξεις ως έχουσες μία τυπική φωτεινότητα, τις προσάρμοσαν στις ηλικίες των γαλαξιών από τους οποίους προέρχονταν και υπολόγισαν πόσο φωτεινοί ήταν στην πραγματικότητα οι σουπερνόβα.
Αυτή η προσαρμογή έδειξε ότι όχι μόνο η σκοτεινή ενέργεια είχε αλλάξει με την πάροδο του χρόνου αλλά, σοκαριστικά, ότι η επιτάχυνση επιβραδυνόταν. «Η μοίρα του Σύμπαντος θα αλλάξει», λέει με βεβαιότητα ο καθηγητής Lee στο BBC News. «Εάν η σκοτεινή ενέργεια δεν είναι σταθερή και εξασθενεί, αυτό θα αλλάξει ολόκληρο το παράδειγμα της σύγχρονης κοσμολογίας», συμπληρώνει.
Αν, όπως υποδηλώνουν τα αποτελέσματα του καθηγητή Lee, η δύναμη που ωθεί τους γαλαξίες μακριά τον ένα από τον άλλον – η σκοτεινή ενέργεια – εξασθενεί, τότε μια πιθανότητα είναι να γίνει τόσο εξασθενημένη που η βαρύτητα αρχίζει να έλκει τους γαλαξίες ξανά κοντά μεταξύ τους.«Αντί να τελειώσουμε με ένα Μεγάλο Κατακερματισμο, Μια Μεγάλη Σύνθλιψη είναι πλέον μια πιθανότητα», λέει ο καθηγητής Lee.
«Το ποιο αποτέλεσμα θα επικρατήσει εξαρτάται από την πραγματική φύση της σκοτεινής ενέργειας, για την οποία ακόμη δεν γνωρίζουμε την απάντηση», προσθέτει. Η εργασία του καθηγητή Lee έχει ελεγχθεί από συναδέλφους ειδικούς και έχει δημοσιευτεί στο ένα έγκυρο επιστημονικό περιοδικό του RAS. Ωστόσο, οι ισχυρισμοί του δεν έχουν γίνει καθόλου δεκτοί με ικανοποίηση από πολλούς έμπειρους αστρονόμους που εργάζονται στον τομέα, όπως ο καθηγητής Γιώργος Ευσταθίου του Ινστιτούτου Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.
Αστρονομικό τηλεσκόπιο μέσα σε θόλο παρατηρητηρίου
«Νομίζω ότι αυτό απλώς αντικατοπτρίζει τις ακατάστατες λεπτομέρειες των σουπερνόβα», λέει. «Η συσχέτιση με την ηλικία των γαλαξιών δεν είναι πολύ στενή, επομένως νομίζω ότι είναι επικίνδυνο να εφαρμόσουμε μια “διόρθωση”.
Η επικρατούσα άποψη είναι ότι το Σύμπαν εξακολουθεί να επιταχύνεται με σχεδόν αμετάβλητη σκοτεινή ενέργεια. Όμως ο καθηγητής Lee αντιτίθεται σθεναρά σε τέτοιες επικρίσεις. «Τα δεδομένα μας βασίζονται σε 300 γαλαξίες. Η στατιστική σημαντικότητα είναι περίπου μία στο τρισεκατομμύριο πιθανότητες να είναι τυχαίο γεγονός. Έτσι, πιστεύω ακράδαντα ότι η έρευνά μας είναι ήδη πολύ, πολύ σημαντική», συμπληρώνει.
Από τότε που δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα της Νότιας Κορέας, δύο ομάδες επανεκτίμησαν τη φωτεινότητα ορισμένων από τους σουπερνόβα. Εξέτασαν μια προηγούμενη μελέτη του Μαρτίου που τροφοδοτούσε τα αποτελέσματα του Desi, τα οποία ξεκίνησαν όλο αυτό το χάος. Το έκαναν αυτό για να ελέγξουν ξανά τα αποτελέσματα, επειδή ο ισχυρισμός ότι η σκοτεινή ενέργεια άλλαζε ήταν πολύ αμφιλεγόμενος. Και οι δύο ομάδες έχουν απομακρυνθεί ελαφρώς από τις αρχικές υποδείξεις, αλλά οι υποδείξεις δεν έχουν εξαφανιστεί, ακόμη και μετά από εκτενή έλεγχο. Κατά συνέπεια, θα συνεχιστεί η έντονη, ενίοτε αμφιλεγόμενη, συζήτηση σχετικά με το αν το σύμπαν μας ψιθυρίζει απαλά για την αληθινή του φύση ή αν οι αστρονόμοι κυνηγούν ουράνια φαντάσματα.
Εκατοντάδες επιστημονικές εργασίες έχουν δημοσιευτεί σχετικά με το θέμα και οι αστρονόμοι διχάζονται ως προς το ποια θεωρούν την καλύτερη εξήγηση. Αυτό δεν είναι κακό, σύμφωνα με τον καθηγητή Robert Massey, ο οποίος είναι Αναπληρωτής Διευθυντής του RAS. «Ποιός δεν θέλει να καταλάβει το πώς ξεκίνησε και το πώς θα έρθει το τέλος του σύμπαντος;», λέει. «Οι άνθρωποι πάντα ενδιαφέρονταν για αυτό, είτε το βλέπουμε από θρησκευτική είτε από επιστημονική άποψη» καταλήγει.
Πηγή: BBC News