Ο μικρότερος QR κώδικας στον κόσμο είναι τόσο μικροσκοπικός που το τηλέφωνό σας θα χρειαζόταν ένα ηλεκτρονικό μικροσκόπιο για να τον σκανάρει.
Ο μικροσκοπικός κώδικας Ταχείας Απόκρισης (QR) καλύπτει επιφάνεια μόλις 1,977 τετραγωνικών μικρομέτρων – μικρότερη από ορισμένα βακτηριακά κύτταρα ή ακόμη και από σωματίδια ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Οι επτά επιστήμονες που τον δημιούργησαν μπήκαν στο Βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες, με τον δικό τους κώδικα να είναι τρεις φορές μικρότερος από τον προηγούμενο κάτοχο του ρεκόρ, αναφέρει το Science Alert.
Την ερευνητική ομάδα καθοδήγησαν επιστήμονες του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Βιέννης (TU Wien), σε συνεργασία με την εταιρεία τεχνολογίας αποθήκευσης δεδομένων Cerabyte. Όπως εξηγεί ο επιστήμονας υλικών Paul Mayrhofer από το TU Wien, η δομή του κώδικα είναι τόσο λεπτομερής που δεν μπορεί να παρατηρηθεί καν με οπτικό μικροσκόπιο.
Ο κώδικας QR όπως φαίνεται στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο
TU Wien
Το εντυπωσιακό, ωστόσο, δεν είναι μόνο η κλίμακα. Στη νανοτεχνολογία, η δημιουργία δομών σε μικρομετρικό ή ακόμη και ατομικό επίπεδο δεν είναι πλέον ασυνήθιστη. Το δύσκολο ήταν να παραχθεί ένας κώδικας που να είναι σταθερός και αναγνώσιμος παρά το ακραία μικρό του μέγεθος – και οι δοκιμές έδειξαν ότι ο κώδικας λειτουργεί κανονικά.
Εκτύπωση σε κεραμική μεμβράνη
Το κλειδί για τη δημιουργία ενός τόσο μικρού κώδικα QR ήταν η εκτύπωσή του σε μια λεπτή κεραμική μεμβράνη, σχεδιασμένη για την επίστρωση εργαλείων κοπής υψηλής απόδοσης. Εστιάζοντας δέσμες ιόντων σε αυτό το υλικό, η ομάδα συνέθεσε τον κώδικα QR με pixels μεγέθους μόλις 49 νανομέτρων, περίπου δέκα φορές μικρότερα από το μήκος κύματος του ορατού φωτός. Αυτό σημαίνει ότι ο κώδικας είναι απολύτως αόρατος στο ανθρώπινο μάτι.
Πέρα από το ρεκόρ, η τεχνολογία αυτή ανοίγει προοπτικές για μια νέα γενιά εξαιρετικά ανθεκτικών συστημάτων αποθήκευσης δεδομένων. Όπως σημειώνει ο Alexander Kirnbauer, επίσης επιστήμονας υλικών στο TU Wien, η προσέγγιση θυμίζει τις πρακτικές αρχαίων πολιτισμών: εγχάραξη πληροφοριών σε σταθερά, αδρανή υλικά που αντέχουν στον χρόνο:
«Γράφουμε πληροφορίες σε σταθερά, αδρανή υλικά που μπορούν να αντέξουν στο πέρασμα του χρόνου και να παραμείνουν πλήρως προσβάσιμα στις μελλοντικές γενιές».
Η ομάδα εκτιμά ότι, με αυτή τη μέθοδο, σε ένα φύλλο χαρτιού μεγέθους Α4 θα μπορούσαν να αποθηκευτούν πάνω από 2 terabytes δεδομένων. Παράλληλα, η κεραμική αποθήκευση ενδέχεται να έχει μικρότερο ανθρακικό αποτύπωμα σε σχέση με τα σημερινά μέσα. Με άλλα λόγια, μια μικροσκοπική λύση σε ένα μεγάλο πρόβλημα.